امروزه به علت پیشرفت صنعتی و ماشینی شدن زندگی و پیامدهای آن از قبیل آلودگی هوا ، تغییر الگوی غذایی و گرایش افراد به غذاهای فرآوری شده ، کاهش تحرک ، فعالیت جسمی و افزایش هیجانات روحی ، بسیاری از بیماری ها شیوع فراوانی یافته و متاسفانه روز به روز در حال گسترش است .

برای پیش گیری از بروز این قبیل اختلالات و تامین سلامتی افراد جامعه لازم است اقدامات مفید و موثری در جهت ارتقای سلامت جامعه صورت می گیرد که تغذیه سالم یکی از مهم ترین این عوامل است .

بسیاری از مواد غذایی با خواص تغذیه ای مناسب و همچنین با دارا بودن فاکتورهایی که در پیشگیری از اختلالات مختلف موثرند ، می توانند تاثیر مهمی در حفظ سلامت انسان داشته باشند که ماهی و آبزیان از این دسته مواد خوراکی محسوب می شوند. با وجود اینکه در مورد خواص ماهی تا کنون مطالب بسیاری عنوان شده است اما بسیاری از مردم از مصرف آن امتناع می ورزند و به ندرت آن را در در برنامه غذایی خود می گنجانند. در مطلب ذیل به برخی از دلایل عدم مصرف ماهی اشاره شده است :

آگاهی :

یکی از دلایل عدم مصرف ماهی ، نا آگاهی جامعه از خواص تغذیه ای ماهی و تاثیر آن در حفظ سلامت انسان است آگاهی تغذیه ای یکی از عوامل مهم در انتخاب برنامه غذایی و شکل گیری الگوی غذایی است . متاسفانه به علت اشکالاتی که در امر آموزش وجود دارد در بعضی موارد ، آگاهی های لازم در مورد خواص تغذیه ای برخی مواد خوراکی به افراد جامعه داده نمی شود در نتیجه اشخاص در جریان اطلاعات و داده های صحیح و مفید تغذیه ای قرار نمی گیرند .کمبود آگاهی به هر علت و سببی که باشد منجر به انتخاب غلط مواد غذایی و عدم یا کمبود استفاده از لرخی مواد خوراکی مفید دیگر می شود .

عدم دسترسی :

در گذشته عدم دسترسی آسان به ماهی و آبزیان یکی از مهم ترین دلایل عدم استفاده از این مواد غذایی مفید بوده است و فقط عده کمی از مردم آن هم در فصول و ماه های خاصی از سال به ماهی و آبزیان دسترسی داشتند و از این میان فقط افرادی که در شمال یا جنوب کشور در کنار دریا زندگی می کردند می توانستند در فصولی که صید ماهی انجام می شد از این غذای مفید و خوشمزه استفاده کنند . به همین علت مصرف ماهی به عنوان غذایی تشریفاتی به ویژه به عید نوروز محدود می شد.ولی در حال حاضر که به طور تقریبی همه مردم حتی در نقاط دوردست کشور نیز به این ماده غذایی لذیذ وبا ارزش تغذیه ای بالا دسترسی داشته و می توانند در تمامی فصول از ماهی و آبزیان استفاده کنند ، بنابراین دیگر نمی توان عدم دسترسی به ماهی را از موانع مصرف آن به حساب آورد و از این رو امید می رود از این پس بیش از پیش جای خود را در سفره ایرانیان باز کند .

قیمت :

بعضی افراد معتقدند که قیمت ماهی گران است و امکان مصرف آن برای همه افراد وجود ندارد این دسته از افراد باید به نکات ذیل توجه کنند :

با ارزیابی قیمت انواع ماهی در مقایسه با گوشت قرمز و مرغ متوجه می شویم که حتی گران ترین انواع ماهی نیز از قیمت گوشت قرمز و مرغ ارزان تر است ، از طرفی مواد زائد گوشت و مرغ بیشتر از مواد باقیمانده ماهی است .برای مثال با در نظر گرفتن ضایعات مرغ در یک کیلو گرم مرغ ، گوشت خالص آن حدود 400 – 370 گرم است اما این میزان برای محصولات دریایی مانند میگو به ازای هر یک کیلو گرم در حدود 600 – 550  گرم گوشت خالص است . به این ترتیب قیمت ماهی و محصولات دریایی به خصوص با توجه به خواص تغذیه ای آنها ، در مقایسه با مواد غذایی دیگر نه تنها گران نیست بلکه در مورد بسیاری از انواع آنها ، ارزان تر نیز است و نیز با توجه به افزودن آنتی بیوتیک ها مثلا به مرغ و رسوب آن در چربی ، اهمیت مصرف آبزیان را  که معمولا این قبیل مشکلات را ندارند ، صد چندان می کند .

باور های غلط :

یکی از دلایل مهم کمبود مصرف یا عدم مصرف ماهی و آبزیان ، عقاید غلطی است که در مورد این دسته از مواد غذایی در ذهن بعضی از افراد وجود دارد.

عده ای از افراد معتقدند که مصرف ماهی در تابستان صحیح نیست و موجب بروز بیماری می شود . این اشخاص معتقدند، ماهی یخ زده ای که در تابستان به بازار عرضه می شود آلوده و فاسد است. این افراد گوشت و مرغ یخ زده رابه راحتی و بدون دغدغه مصرف می کنند ولی از مصرف ماهی یخ زده امتناع می ورزند . حال آن که تمام مواد غذایی منجمد از جمله ماهی ، چنان چه قبل از فیریز کردن تازه و سالم نباشد یا به طور صحیح فیریز نشوند و به عنوان مثال چند بار رفع انجماد شده و دوباره یخ بزنند ، قابل مصرف نبوده و موجب بروز عوارض و اختلالاتی در انسان می شوند و ماهی نیز در این مورد مستثنی نیست ، البته مسلم است مواد غذایی تازه از جنبه تغذیه ای نسبت به مواد یخ زده برتری دارد ولی این نکته را نیز باید در نظر داشت که بهترین روش نگهداری مواد غذایی ، فیریز کردن آن هنست . پس چنانچه به ماهی تازه دسترسی نداشته باشیم می توانیم ماهی یخ زده را از فروشگاه های مطمئن و قابل اعتماد خریداری و مصرف کنیم .

باور غلط دیگری که در ذهن بعضی از افراد وجود دارد این است که معتقدند ماهی جزو مواد سرد است و مصرف آن موجب ناراحتی می شود . توجه داشته باشید چنانچه بعضی از مواد غذایی را به مدت طولانی مصرف نکنیم ، آنزیم هایی که موجب هضم و جذب آن ها می شوند در دستگاه گوارش تولید نشده و به همین دلیل مصرف آن می تواند موجب ناراحتی و اختلال در انسان شود . بنابر این افرادی که به هر دلیل به مدت طولانی ماهی مصرف نمی کنند چنان چه بخواهند آن را وارد برنامه غذایی خود کنند ممکن است درابتدا به عوارض گوارشی مبتلا شوند و چنان چه به تدریج و به طور مکرر آن را مصرف کنند این اختلالات برطرف خواهند شد . البته چنین اختلالاتی با توجه به حساسیت افراد نسبت به بعضی مواد غذایی ، متفاوت است .

برخی افراد معتقدند که ماهی هضم دشواری دارد و موجب اختلالات گوارشی می شود ، این باور نیز به هیچ وجه درست نیست ، زیرا ماهی جزو مواد با هضم آسان بوده و از این رو مصرف آن برای افرادی که دستگاه گوارشی حساسی دارند و یا مبتلا به ناراحتی های گوارشی هستند توصیه می شود . پروتئین ، چربی و سایر مواد مغذی موجود در ماهی به گونه ای است که هضم و جذب آنها به آسانی انجام شده و ایجاد نفخ و ناراحتی گوارشی نمی کنند مگر آنکه ماهی را به صورت سرخ کرده مصرف کنیم که در این صورت ماهی هم ، مانند سایر مواد سرخ کرده به سختی هضم خواهد شد و این جاست که حتی ممکن است در دستگاه گوارش ایجاد ناراحتی و سنگینی کند .

یکی دیگر از باورهای غلطی که مانع مصرف ماهی می شود این است که برخی از افراد معتقدند ماهی فساد پذیر است و به آسانی آلوده می شود ، بنابراین مصرف آن ممکن است انسان را بیمار کند . حال آنکه همه مواد غذایی چنان چه در شرایط نا مساعد قرار گیرند آلوده و فاسد می شوند و مصرف آن ها انسان را بیمار می کند و ماهی هم مانند سایر مواد خوراکی از این قائده مستثنی نیست . بنابراین به هنگام خرید ماهی کافی است که ماهی سالم و تازه را انتخاب کرده و از خواص تغذیه ای آن بیش ترین بهره را ببریم .همچنین لازم است در نگهداری ماهی ، نکات بهداشتی را رعایت کنیم تا از فساد و آلودگی آن پیش گیری نماییم .

بوی ماهی نیز یکی از دلایل عدم مصرف آن است. بعضی از افراد بوی ماهی را دوست ندارند و با استشمام آن دچار ناراحتی می شوند.

از عوامل دیگر عدم مصرف ماهی مشکل پاکیزه کردن و آماده طبخ کردن ماهی هاست . با پیدایش صنایع پسین می توان ماهی و دیگر محصولات آبزی را به صورت فیله یا مشتقات دیگر درآورد ودر اختیار مصرف کنندگان قرار دادالبته می توان با اقداماتی بوی نامطبوع ماهی را برطرف نمود ، به این ترتیب با افزایش امکانات تهیه ماهی سالم می توان مصرف آن را درجامعه افزایش داد زیرا همانطور که گفته شد یکی از نگرانی های مردم عدم اطمینان از سلامت کافی این محصولات است . ناکافی بودن مراکز عرضه ماهی های سالم و دارای بسته بندی های بهداشتی منجمد و یا ماهی تازه نیز از عوامل دیگر عدم مصرف ماهی است .

مساله دیگر توجه نکردن به انواع طبخ ماهی است . متاسفانه برای طبخ ماهی ، تنها روش معمول در میان مردم ، سرخ کردن است که در صورت عدم استفاده از غذاهای سرخ کرده ماهی و آبزیان را از سبد غذایی خانوار حذف خواهند کرد .

راهکار های موثر جهت افزایش مصرف ماهی و سایر آبزیان در جامعه :

1) آگاه کردن جامعه نسبت به خواص تغذیه ای محصولات دریایی و تاثیری که در سلامت انسان و پیشگیری از انواع بیماری ها دارند . در این بین رسانه های گروهی می توانند با تبلیغات صحیح ، جالب و جذاب مردم را به مصرف هر چه بیشتر ماهی و سایر آبزیان تشویق نمایند .

2) تشویق کودکان به مصرف آبزیان و محصولات دریایی توسط والدین ، توجه داشته باشیم والدین الگوهای بسیار مهمی برای کودکان هستند . چنان چه پدر و مادر ، ماهی و سایر آبزیان را به عنوان مواد غذایی اصلی در برنامه هفتگی خانوار بگنجانند و خود با میل و رغبت غذاهای خوشمزه ای از ماهی و آبزیان تهیه کنند ، کودکان نیز به مصرف این مواد تشویق خواهند شد و این عادت را در تمام طول عمر به همراه خواهند داشت.

3) از بین بردن بوی ماهی برای افرادی که طعم و بوی ماهی را دوست ندارند .

4) به دلیل فساد پذیری بالای محصولات شیلاتی عرضه این محصولات با بسته بندی های وکیومی می تواند اقدام مثبتی در جهت ترغیب مردم به خرید محصولات شیلاتی باشد .

5) آموزش عرضه کنندگان ماهی و سایر محصولات شیلاتی با چگونگی و نحوه نگهداری ، عرضه و ... می تواند عاملی باشد تا علاوه بر افزایش کیفیت ماهی یا آبزیان دیگر تمایل مردم به خرید از آنها را افزایش دهد .

6) با برگزاری کلاس های طبخ آبزیان و آموزش طبخ با استفاده از روش هایی نوین می توان تا حدودی افراد را نسبت به ایجاد تنوع غذایی با محصولات شیلاتی آشنا کرده و همین موضوع باعث شود تا تنوع غذایی محصولات دریایی در سر سفره های مردم ایران افزایش یابد .

7) برای مصرف ماهی نیازی به انتخاب ماهی های گران نیست ، ماهی هایی با قیمت ارزان نیز دارای خواص تقریبا مشابه با ماهی های گران قیمت هستند برای مثال ماهی کلیکا که قیمتی بسیار ارزان دارد علاوه بر دارا بودن خواص دیگر ماهی ها به دلیل اینکه غالبا همراه با استخوان مصرف می شود ، حاوی مقدار قابل توجهی کلسیم نیز است که در رشد کودکان و نوجوانان و استحکام دندان های آن ها نقش بسیار مهمی را بر عهده دارند .

8) رواج فرهنگ مصرف آبزیان توسط مراکزی که باعث گرایش مردم به استفاده از محصولات  شیلاتی می شود به عنوان مثال می توان از مراکزی چون خوابگاه های دانشجویی ، پادگان ها ، رستوران ها ، مدارس و ... نام برد .